احمدرضا جعفری 
آیا تونر باعث جوش میشود؟ در این مقاله از داروخانه دکتر آتنا صادقی به بررسی کامل دلایل جوش زدن بعد از مصرف تونر، تفاوت برون ریزی و آکنه، و راهکار ها می پردازیم.
دنیای مراقبت از پوست و مو همواره پر از محصولات متنوع و دستورالعمل های پیچیده است. یکی از محصولاتی که در سال های اخیر جایگاه ویژه ای در روتین های روزانه پیدا کرده است، تونر ها هستند. بسیاری از افراد با هدف داشتن پوستی شفاف، تمیز و بدون نقص به سراغ خرید و استفاده از این مایعات سبک می روند. اما گاهی اوقات نتیجه کاملا برعکس است و فرد با صورت پر از التهاب و آکنه مواجه می شود. اینجاست که یک سوال اساسی در ذهن شکل می گیرد: آیا این محصولات پاک کننده و متعادل کننده که قرار است ناجی صورت ما باشند، خود عامل ایجاد مشکلات جدید هستند؟
داشتن پوست سالم نیازمند شناخت دقیق ساختار سلولی، میزان ترشح غدد چربی و واکنش بدن به مواد شیمیایی مختلف است. اگر شما نیز جزو افرادی هستید که پس از اضافه کردن یک مرحله جدید به روتین شستشوی خود دچار ناامیدی شده اید، باید بدانید که این مشکل تنها مختص شما نیست. بسیاری از مصرف کنندگان محصولات زیبایی در سراسر جهان تجربه های مشابهی دارند. درک این موضوع که چه فرآیندی در زیر لایه های اپیدرم رخ می دهد تا یک محصول مفید به یک عامل مخرب تبدیل شود، نیازمند بررسی تخصصی ترکیبات فرمولاسیون و شرایط فیزیولوژیک بدن است.
در این مقاله جامع، ما قصد داریم با نگاهی علمی و تخصصی به آناتومی پوست و تاثیرات شیمیایی محصولات آرایشی و بهداشتی بپردازیم. هدف ما این است که ابهامات موجود را برطرف کنیم و به شما آموزش دهیم که چگونه از دارایی ارزشمند خود محافظت کنید. ما در داروخانه دکتر آتنا صادقی همواره تلاش می کنیم تا با ارائه اطلاعات مستند و محصولات با کیفیت، همراه شما در مسیر رسیدن به زیبایی پایدار باشیم. برای دریافت مشاوره های بیشتر و تهیه محصولات متناسب با نیاز خود، می توانید از طریق راه های ارتباطی زیر با ما در تماس باشید:
- تلفن تماس: ۰۲۱۸۸۳۷۶۳۶۸
- آدرس مراجعه حضوری: تهران – شهرک غرب – بلوار شهید دادمان – پلاک ۱۳۴ صفحه
- اینستاگرام: https://www.instagram.com/dr.sadeghi2020/
آیا تونر باعث جوش میشود؟
آیا تونر باعث جوش میشود؟ در پاسخ کوتاه باید گفت که تونر به خودی خود باعث ایجاد جوش نمی شود، بلکه انتخاب تونر نامناسب با نوع پوست و استفاده از محصولات حاوی ترکیبات محرک می تواند عامل اصلی بروز آکنه باشد. دلایل اصلی جوش زدن پس از مصرف تونر شامل موارد زیر است:
- استفاده از محصولات بر پایه الکل های خشک کننده
- وجود عطرهای مصنوعی و مواد حساسیت زا در فرمولاسیون
- عدم تطابق محصول با نوع چربی طبیعی پوست صورت
- استفاده بیش از حد و از بین رفتن سد دفاعی محافظ
- بروز پدیده طبیعی برون ریزی به دلیل وجود اسید های لایه بردار در محصول
برای درک بهتر این موضوع، باید بدانیم که تونر ها در واقع مایعاتی هستند که برای تنظیم میزان اسیدیته یا پی اچ پوست پس از شستشو طراحی شده اند. در گذشته، صابون ها بسیار قلیایی بودند و این موضوع باعث می شد تعادل طبیعی صورت کاملا به هم بریزد. بنابراین شرکت های تولید کننده محصولات بهداشتی، تونر ها را به عنوان یک راه حل برای بازگرداندن این تعادل معرفی کردند. اما با گذشت زمان و پیشرفت علم درماتولوژی، کاربرد این محصولات تغییر کرد و امروزه آن ها وظایف بسیار گسترده تری از جمله آبرسانی، لایه برداری، و تنظیم ترشح سبوم را بر عهده دارند.
هنگامی که شما یک محصول جدید را روی صورت خود اعمال می کنید، سلول ها بلافاصله شروع به واکنش نشان دادن می کنند. اگر این مایع حاوی موادی باشد که با سیستم ایمنی موضعی یا فلور میکروبی طبیعی صورت شما سازگاری نداشته باشد، التهاب به وجود می آید. این التهاب می تواند خود را به شکل قرمزی، خارش، و یا جوش های چرکی و زیر پوستی نشان دهد. بنابراین، مقصر اصلی ماهیت خود محصول نیست، بلکه ترکیباتی است که در داخل بطری وجود دارد و نحوه ای است که شما از آن استفاده می کنید. متخصصان پوست همواره تاکید می کنند که شناخت دقیق ترکیبات مندرج روی بسته بندی کالا، مهم ترین گام در جلوگیری از بروز عوارض ناخواسته است.
بر اساس تحقیقات منتشر شده در آکادمی پوست آمریکا ( American Academy of Dermatology )، استفاده از پاک کننده های خشن که لایه چربی مفید یا لیپید ها را از بین می برند، باعث می شود غدد چربی برای جبران خشکی ایجاد شده، فعالیت خود را چند برابر کنند. این افزایش ناگهانی تولید سبوم، همراه با سلول های مرده، درون منافذ گیر افتاده و محیطی ایده آل برای رشد باکتری های مولد آکنه فراهم می کند. از این رو، محصولی که با هدف خشک کردن جوش ها استفاده می شود، در یک چرخه معیوب باعث ایجاد تعداد بیشتری از آن ها می گردد.
تفاوت برون ریزی پوست و جوش زدن واقعی
یکی از مهم ترین مفاهیمی که هر مصرف کننده محصولات مراقبت از پوست باید با آن آشنا باشد، تفاوت میان برون ریزی یا پرجینگ ( Purging ) و جوش زدن واکنشی یا بریک اوت ( Breakout ) است. بسیاری از افراد با مشاهده اولین نشانه های التهاب پس از شروع یک روتین جدید، دچار وحشت شده و فورا محصول را دور می اندازند. در حالی که ممکن است صورت آن ها در حال طی کردن یک روند درمانی کاملا طبیعی و ضروری باشد. شناخت این تفاوت به شما کمک می کند تا تصمیمات منطقی تری برای ادامه یا قطع مصرف یک کالا بگیرید.
برون ریزی زمانی اتفاق می افتد که شما از تونر هایی استفاده می کنید که حاوی مواد فعال لایه بردار هستند. این مواد فعال معمولا شامل آلفا هیدروکسی اسید ها مانند اسید گلیکولیک و اسید لاکتیک، و یا بتا هیدروکسی اسید ها مانند اسید سالیسیلیک می شوند. همچنین مشتقات ویتامین آ مانند رتینول نیز همین خاصیت را دارند. وظیفه اصلی این ترکیبات افزایش سرعت چرخه نوسازی سلولی است. به عبارت ساده تر، آن ها به پوست دستور می دهند تا سلول های جدید را با سرعت بیشتری تولید کند و سلول های پیر و مرده را سریع تر دفع نماید.
در اثر این تسریع در نوسازی، تمام آلودگی ها، چربی های انباشته شده، و جوش های زیر پوستی که ممکن بود ماه ها طول بکشد تا به سطح برسند، به صورت همزمان و در یک بازه زمانی کوتاه نمایان می شوند. ویژگی بارز برون ریزی این است که جوش ها دقیقا در همان مناطقی ظاهر می شوند که شما پیش از این نیز در آن نواحی دچار مشکل بودید. به عنوان مثال اگر همیشه روی چانه و پیشانی جوش می زدید، در دوران پرجینگ نیز در همین نواحی شاهد التهاب خواهید بود. همچنین این جوش ها معمولا با سرعت بسیار بیشتری نسبت به آکنه های معمولی ظاهر شده و خیلی سریع تر نیز از بین می روند و جای آن ها باقی نمی ماند. این فرآیند معمولا بین چهار تا شش هفته طول می کشد و پس از آن، پوست به وضوح شفاف تر، صاف تر و سالم تر از قبل خواهد شد.
از سوی دیگر، جوش زدن واکنشی یا بریک اوت، یک پاسخ کاملا منفی از سوی سیستم ایمنی به یک ماده ناسازگار است. اگر تونر شما فاقد مواد فعال لایه بردار باشد ( مثلا یک تونر صرفا آبرسان حاوی هیالورونیک اسید یا عصاره گل رز ) اما باز هم دچار التهاب شدید، شما در حال تجربه یک واکنش آلرژیک یا انسداد منافذ هستید. در این حالت، آکنه ها ممکن است در مناطقی از صورت ظاهر شوند که قبلا کاملا صاف و بدون مشکل بوده اند. این جوش ها معمولا دردناک تر هستند، ماندگاری بیشتری دارند و ممکن است با خارش، تورم و قرمزی شدید پوست همراه باشند. در صورت مشاهده چنین علائمی، باید فورا مصرف محصول متوقف شود تا سد دفاعی آسیب بیشتری نبیند.
ترکیبات مضر در تونر ها که باعث التهاب و آکنه می شوند
برای جلوگیری از آسیب های احتمالی، باید مانند یک کارآگاه با دقت لیست مواد تشکیل دهنده مندرج در پشت بطری محصولات را بررسی کنید. متاسفانه بسیاری از شرکت های تجاری برای کاهش هزینه های تولید و ایجاد احساس موقت خنکی یا پاکیزگی، از مواد ارزان قیمت و بسیار مضری استفاده می کنند که در دراز مدت اثرات فاجعه باری به همراه دارند. آگاهی از این ترکیبات مخرب، کلید طلایی شما برای داشتن یک انتخاب هوشمندانه است.
اولین و خطرناک ترین دسته، الکل های ساده و خشک کننده هستند. نام هایی مانند الکل دناتوره ( Denatured Alcohol )، اتانول ( Ethanol )، ایزوپروپیل الکل ( Isopropyl Alcohol ) و متانول ( Methanol ) از جمله این موارد هستند. تولید کنندگان اغلب این مواد را برای ایجاد حس سبکی، خشک شدن سریع محصول روی صورت، و از بین بردن فوری چربی ها استفاده می کنند. اما این الکل ها لایه محافظ طبیعی پوست را که از سرامید ها و اسید های چرب ضروری تشکیل شده است، کاملا حل کرده و از بین می برند. در نتیجه رطوبت داخلی بافت ها به سرعت تبخیر شده و شرایطی به نام از دست دادن آب از طریق اپیدرم رخ می دهد. پوست برای جبران این خشکی شدید، سیگنال هایی به غدد سباسه ارسال می کند تا چربی بیشتری تولید کنند، که در نهایت به مسدود شدن منافذ و بروز آکنه های شدید منجر می گردد. لازم به ذکر است که الکل های چرب مانند ستیل الکل یا استئاریل الکل مضر نیستند و خاصیت نرم کنندگی دارند.
عطرهای مصنوعی ( Fragrance یا Parfum ) دومین عامل شایع ایجاد حساسیت و جوش هستند. بیش از هزار ماده شیمیایی مختلف می توانند تحت عنوان کلی عطر در محصولات قرار گیرند و شرکت ها الزامی به افشای ترکیب دقیق آن ها ندارند. این مواد شیمیایی فرار، سیستم ایمنی پوست را به شدت تحریک کرده و باعث ایجاد واکنش های التهابی می شوند. حتی اگر پوست شما مستعد جوش نباشد، تماس مداوم با عطرهای مصنوعی می تواند باعث ایجاد قرمزی، خارش، و حساسیت های تماسی شود. همیشه سعی کنید به دنبال محصولاتی باشید که روی آن ها عبارت بدون عطر درج شده باشد.
دسته سوم، عصاره های گیاهی محرک و روغن های اسانسی ( Essential Oils ) هستند. بسیاری از افراد به اشتباه تصور می کنند که هر ماده طبیعی و گیاهی قطعا برای بدن مفید است. اما روغن هایی مانند عصاره مرکبات، نعناع، اکالیپتوس و منتول، گرچه بوی دلپذیری دارند، اما حاوی ترکیباتی هستند که در مواجهه با نور خورشید باعث ایجاد لک شده و ساختار سلولی را تخریب می کنند. این مواد باعث ایجاد التهاب های ریزی می شوند که شاید با چشم غیر مسلح قابل دیدن نباشند، اما زمینه را برای مسدود شدن منافذ و ایجاد جوش های زیر پوستی فراهم می آورند.
علاوه بر موارد فوق، ترکیباتی مانند پارابن ها که به عنوان نگهدارنده استفاده می شوند، و فتالات ها نیز در لیست سیاه بسیاری از متخصصان قرار دارند. اگرچه نقش مستقیم این مواد در ایجاد جوش هنوز به طور کامل اثبات نشده است، اما تاثیر آن ها در اختلالات هورمونی می تواند به صورت غیر مستقیم بر روی میزان ترشح چربی و بروز آکنه های هورمونی تاثیرگذار باشد. بنابراین خرید تونر از برندهای معتبر و داروخانه ای مانند مواردی که در داروخانه دکتر آتنا صادقی عرضه می شوند، می تواند تضمین کننده سلامت شما باشد.
راهنمای انتخاب بهترین تونر برای پوست های مستعد جوش
حال که با عوامل مخرب آشنا شدیم، سوال مهم این است که چگونه یک محصول مناسب و ایمن انتخاب کنیم؟ پاسخ این سوال در شناخت نوع پوست شما و نیازهای منحصر به فرد آن نهفته است. پوست های مستعد جوش معمولا دارای منافذ باز، ترشح بیش از حد سبوم و ضخامت بیشتری در لایه شاخی هستند. بنابراین یک تونر ایده آل برای این افراد باید بتواند بدون ایجاد خشکی، این مشکلات را مدیریت و کنترل کند.
مهم ترین ترکیبی که باید در محصولات ضد جوش جستجو کنید، بتا هیدروکسی اسید ها، و به طور خاص اسید سالیسیلیک است. این ماده یک تفاوت بنیادین با سایر اسید ها دارد و آن قابلیت حل شدن در چربی است. در حالی که اسید های میوه فقط سطح پوست را لایه برداری می کنند، اسید سالیسیلیک توانایی نفوذ به عمق منافذ مسدود شده را دارد. این ترکیب وارد مجاری غدد چربی شده، چسبندگی بین سلول های مرده و سبوم را از بین می برد و آن ها را بیرون می کشد. همچنین اسید سالیسیلیک دارای خواص ضد التهابی و آرام بخش بسیار قوی است که قرمزی و تورم جوش های فعال را به سرعت کاهش می دهد.
علاوه بر عوامل لایه بردار، وجود ترکیبات آبرسان و ترمیم کننده سد دفاعی نیز برای پوست های چرب و جوش دار حیاتی است. نیاسینامید یا ویتامین ب سه ( Niacinamide ) یکی از بهترین موادی است که می تواند در فرمولاسیون تونر ها وجود داشته باشد. این ویتامین شگفت انگیز همزمان چندین کار مفید انجام می دهد. از یک سو ترشح چربی را به حالت تعادل در می آورد، از سوی دیگر باعث کوچک شدن ظاهر منافذ باز می شود، و همچنین به روشن شدن لک های ناشی از جوش های قدیمی کمک شایانی می کند.
هیالورونیک اسید، گلیسیرین و عصاره آلوئه ورا نیز از جمله ترکیباتی هستند که باید در تونر شما وجود داشته باشند. برخلاف تصور عموم، پوست های چرب به شدت به آبرسانی نیاز دارند. اگر رطوبت کافی به سلول ها برسد، نیازی به ترشح چربی اضافی برای محافظت از سطح صورت نخواهد بود. بنابراین یک تونر ایده آل، ترکیبی هوشمندانه از اسید های ملایم برای پاکسازی عمقی، به همراه هیالورونیک اسید و نیاسینامید برای آبرسانی و ترمیم است. محصولات حاوی عصاره چای سبز نیز به دلیل داشتن آنتی اکسیدان های قدرتمند و خاصیت آنتی باکتریال طبیعی، گزینه های بسیار مناسبی به شمار می روند.
نحوه استفاده صحیح از تونر برای جلوگیری از جوش زدن
حتی اگر شما گران ترین و با کیفیت ترین محصول دنیا را خریداری کنید، در صورتی که روش استفاده از آن را ندانید، نه تنها نتیجه مطلوبی نخواهید گرفت، بلکه ممکن است به سلامت صورت خود آسیب برسانید. نحوه اعمال محصول بر روی صورت، تعداد دفعات استفاده در روز، و محصولاتی که قبل و بعد از آن استفاده می شوند، همگی در نتیجه نهایی تاثیرگذار هستند.
اولین قدم برای داشتن یک روتین موفق، شستشوی کامل صورت با یک شوینده ملایم است. تونر نباید جایگزین شوینده اصلی شما باشد، بلکه باید به عنوان مرحله تکمیل کننده پاکسازی در نظر گرفته شود. پس از شستشو، صورت خود را با یک حوله تمیز و به صورت ضربه ای خشک کنید. نیازی نیست پوست کاملا خشک شود، زیرا محصولات روی پوست کمی نمدار جذب بسیار بهتری خواهند داشت.
برای اعمال محصول، دو روش کلی وجود دارد: استفاده از پد های پنبه ای، و یا استفاده از کف دست. اگر تونر شما خاصیت لایه برداری دارد و یا هدف شما پاک کردن بقایای آرایش و آلودگی هاست، استفاده از یک پد پنبه ای نرم توصیه می شود. چند قطره از مایع را روی پد بریزید و آن را با ملایمت و بدون وارد کردن فشار اضافی، روی تمام نواحی صورت به جز دور چشم ها بکشید. کشیدن محکم پد روی صورت باعث تحریک فیزیکی و تشدید التهاب آکنه ها می شود. اگر تونر شما آبرسان است، بهتر است چند قطره از آن را در کف دست ریخته و با حرکات ضربه ای و بسیار ملایم روی صورت پخش کنید تا کاملا جذب شود.
نکته بسیار مهم در استفاده از محصولات لایه بردار، توجه به دفعات مصرف است. استفاده روزانه از اسید های قوی در همان روزهای ابتدایی، قطعا منجر به تخریب سد دفاعی و جوش زدن خواهد شد. کارشناسان داروخانه دکتر آتنا صادقی توصیه می کنند که محصولات حاوی مواد فعال را ابتدا هفته ای دو شب استفاده کنید. سپس به تدریج و با بررسی واکنش صورت، می توانید دفعات استفاده را به یک روز در میان و در نهایت به استفاده روزانه افزایش دهید. همچنین به دلیل حساس شدن صورت در برابر اشعه ماوراء بنفش خورشید در اثر لایه برداری، استفاده از کرم ضد آفتاب با فاکتور حفاظتی بالا در طول روز، یک الزام قطعی و غیر قابل چشم پوشی است.
پرسش های متداول
آیا همه افراد باید از تونر استفاده کنند؟
استفاده از این محصول الزامی نیست، اما اضافه کردن آن به روتین می تواند کیفیت پوست را به شدت بهبود بخشد. به ویژه برای افرادی که در شهرهای آلوده زندگی می کنند و یا دارای منافذ باز و ترشح چربی بالا هستند، این محصول می تواند تفاوت چشمگیری در شفافیت صورت ایجاد کند.
بهترین زمان استفاده از تونر در روتین پوستی چه زمانی است؟
بهترین زمان استفاده، دقیقا بعد از شستشوی صورت با ژل یا فوم پاک کننده و خشک کردن نسبی پوست است. پس از اعمال این مایع، باید بلافاصله از سرم های درمانی و سپس کرم مرطوب کننده استفاده کنید تا رطوبت در بافت ها قفل شود.
آیا تونر می تواند منافذ باز پوست را برای همیشه ببندد؟
منافذ پوست ماهیچه ندارند که باز یا بسته شوند. اما استفاده از تونر های حاوی نیاسینامید و اسید سالیسیلیک با تمیز کردن عمقی داخل منافذ و کاهش تولید چربی، باعث می شوند که ظاهر آن ها بسیار کوچک تر و منقبض تر به نظر برسد.
آیا سوزش خفیف بعد از زدن تونر طبیعی است؟
اگر محصول شما حاوی اسید های لایه بردار باشد، احساس سوزش یا گزگز بسیار خفیف و کوتاه مدت ( چند ثانیه ) کاملا طبیعی است. اما اگر این سوزش با قرمزی شدید، درد و التهاب طولانی همراه شد، نشان دهنده آسیب به سد دفاعی است و باید مصرف را متوقف کنید.
آیا می توانم از گلاب به عنوان تونر طبیعی استفاده کنم؟
گلاب دارای خواص آرام بخش است، اما نمی تواند جایگزین فرمولاسیون های مهندسی شده و تخصصی شود. همچنین برخی از گلاب های سنتی حاوی مقادیری از روغن های اسانسی سنگین هستند که برای پوست های مستعد آکنه ممکن است باعث انسداد منافذ شوند.
دوره برون ریزی پوست چقدر طول می کشد؟
پدیده پرجینگ معمولا بین چهار تا شش هفته زمان می برد. این مدت معادل یک چرخه کامل نوسازی سلولی است. اگر جوش زدن شما بیش از هشت هفته ادامه پیدا کرد، دیگر نام آن برون ریزی نیست و شما در حال تجربه حساسیت به محصول هستید.
تونر آبرسان برای پوست چرب مناسب است یا لایه بردار؟
پوست های چرب به هر دو نیاز دارند. بهترین رویکرد این است که در روتین صبح از یک محصول آبرسان و دارای آنتی اکسیدان، و در روتین شب از یک محصول حاوی درصدهای ملایم اسید سالیسیلیک برای کنترل سبوم استفاده شود.
آیا استفاده همزمان از تونر لایه بردار و سرم رتینول بی خطر است؟
استفاده همزمان از دو ماده فعال بسیار قوی مانند اسید ها و رتینول ها در یک روتین، خطر بروز التهاب و جوش های تحریکی را به شدت افزایش می دهد. بهتر است این محصولات را در شب های متناوب استفاده کنید.
اگر پوستم حساس است از چه محصولی استفاده کنم؟
افراد دارای پوست حساس باید به دنبال محصولاتی باشند که فاقد الکل، فاقد عطر، و حاوی ترکیبات تسکین دهنده مانند عصاره بابونه، سنتلا آسیاتیکا، سرامید ها و هیالورونیک اسید هستند.
چگونه بفهمیم تونر ما فاسد شده است؟
تغییر در رنگ مایع درون بطری، کدر شدن، ایجاد بوی نامطبوع و ترشیدگی، و دو فاز شدن بافت محصول از نشانه های اصلی فساد هستند. استفاده از محصول تاریخ گذشته قطعا باعث ایجاد عفونت های باکتریایی و آکنه می شود.
نتیجه گیری
مراقبت از سلامت و زیبایی ظاهری نیازمند داشتن اطلاعات دقیق، صبر و استفاده از محصولات معتبر است. در پاسخ به این نگرانی که آیا تونر باعث جوش میشود؟، متوجه شدیم که فرآیند ایجاد آکنه بسیار پیچیده تر از آن است که بتوان تمام تقصیرها را به گردن یک محصول انداخت. انتخاب هوشمندانه ترکیباتی که با ساختار بیولوژیکی بدن شما همخوانی داشته باشند، کلید اصلی موفقیت در هر روتین مراقبتی است. دوری از الکل های مخرب و عطرهای مصنوعی، و استفاده اصولی از محصولات لایه بردار می تواند شما را از شر بریک اوت های دردناک در امان نگه دارد. فراموش نکنید که پوست شما یک ارگان زنده است و گاهی برای رسیدن به تعادل، نیاز به زمان و طی کردن دوره های طبیعی مانند برون ریزی دارد.
ما در مجموعه داروخانه دکتر آتنا صادقی در کنار شما هستیم تا با ارائه محصولات اصل و با کیفیت، تجربه ای ایمن و لذت بخش از مراقبت های بهداشتی را برایتان رقم بزنیم. تیم متخصص ما آماده پاسخگویی به سوالات شما و ارائه مشاوره های فردی می باشد. برای داشتن انتخابی مطمئن و آشنایی با بهترین برندهای روز دنیا، همین حالا با ما تماس بگیرید یا به فروشگاه آنلاین ما مراجعه نمایید. شماره تماس جهت مشاوره و خرید: ۰۲۱۸۸۳۷۶۳۶۸ آدرس ما: تهران – شهرک غرب – بلوار شهید دادمان – پلاک ۱۳۴ برای مشاهده نکات آموزشی روزانه، صفحه اینستاگرام ما را به آدرس dr.sadeghi2020 دنبال کنید.
